Kapitał ludzki
Portugalia jako przykład wdrażania gender mainstreaming
2011-07-08
Portugalia przystąpiła do Unii Europejskiej w 1986 roku. Od tego czasu mija 25 lat unijnego wsparcia dla Portugalek i Portugalczyków. Gospodarka byłego kolonizatora becnie wykazuje jednak słaby wzrost, a niska wydajność i ogromna konkurencyjność zaostrzyły kryzys zadłużenia w strefie euro.
3 maja 2011 r. rząd Portugalii osiągnął porozumienie z Komisją Europejską. Europejski Bank Centralny przekazał Portugalii około 111 miliardów dolarów, gwarantując 3-letni pakiet pomocowy, który będzie wymagał od Portugalii wdrożenia zaawansowanych rozwiązań, w tym prywatyzacji przedsiębiorstw państwowych i działań w ramach reformy rynku pracy i sektora sprawiedliwości. Pakiet pomocowy został zatwierdzony przez UE, członków strefy euro i ministrów finansów w połowie maja br.
Politykę gender mainstreamingu jako narzędzie Komisji Europejskiej datować możemy z kolei od pierwszej połowy lat 90. XX w., co daje nam okres około piętnastu lat działań równościowych na terenie Portugali. To czyni ją interesującą dla polskich obserwatorów, którzy z wymogami genderowymi mierzą się od niedawna. Wcześniej działania równościowe owocowały prowadzeniem projektów skierowanych stricte do kobiet (lata osiemdziesiąte ubiegłego wieku, kiedy to Portugalia przystępowała do struktury UE). Mimo tego, w obecnym okresie programowania nadal pozostało bardzo wiele do zrobienia na polu równości szans kobiet i mężczyzn w Portugalii.
W obecnym okresie programowania działania wspierane przez EFS w Portugalii prowadzone są w ramach następujących priorytetów: poprawa zdolności adaptacyjnych pracowników, przedsiębiorstw i przedsiębiorców w celu pozytywnego zarządzania zmianami gospodarczymi; poprawa dostępu do zatrudnienia oraz trwała integracja na rynku pracy osób poszukujących pracy i zawodowo nieaktywnych; zapobieganie bezrobociu, zwłaszcza trwałemu oraz bezrobociu wśród młodzieży; zachęcanie do aktywności w starszym wieku i dłuższej aktywności zawodowej; wzmacnianie integracji społecznej osób w niekorzystnej sytuacji oraz zwalczanie wszelkich form dyskryminacji w zatrudnieniu; wzmacnianie kapitału ludzkiego, wspieranie w szczególności reformy systemu kształcenia i szkolenia, jak również dziedzin badań i innowacji; wzmacnianie zdolności instytucjonalnej i skuteczności administracji publicznej oraz służb publicznych na poziomie krajowym, regionalnym i lokalnym w celu przeprowadzenia reform, lepszych uregulowań prawnych i dobrego zarządzania, szczególnie w dziedzinie gospodarki, zatrudnienia, edukacji, spraw społecznych, środowiska i sądownictwa.
W ramach EFS 2007-2013 w Portugalii istnieją cztery programy operacyjne PO Potencjał Ludzki (POPH), PO dla Autonomicznego Regionu Azorów (PROEMPREGO), PO na rzecz rozbudowy potencjału ludzkiego i spójności społecznej w Regionie Autonomicznym Madery (RUMOS) oraz PO Pomoc techniczna EFS (EFS POAT).
Główny program, którego środki przeznaczone są na projekty genderowe to PO Potencjał Ludzki (http://www.poph.qren.pt). Priorytetem POPH jest przede wszystkim pomoc w przezwyciężaniu niedoborów umiejętności Portugalczyków. Porzucanie nauki jest największym problemem, z jakim zmagają się mieszkańcy Portugalii. Program wspiera promocję wiedzy i innowacyjności na rzecz transformacji modelu produkcji. Na celu ma także stymulowanie tworzenia i jakości pracy, wsparcie przedsiębiorców i wejścia młodych ludzi do życia zawodowego, a jednocześnie przyczynia się do promowania równych szans, zarówno w aspekcie równości płci, jak i walki z wykluczeniem społecznym.
Priorytety te realizowane są poprzez rozproszone rodzaje interwencji, 10 osi. Wspomniane 10 osi obejmuje priorytety takie jak: kwalifikacje podstawowe, adaptacja i uczenie się przez całe życie, rozwój zarządzania i profesjonalizmu, szkolenia specjalistyczne/zaawansowane, wsparcie dla przedsiębiorczości i pracy zawodowej, obywatelstwo, integracja i rozwój społeczny, równość płci oraz środki przeznaczone dla regionów Algarve i Lizbona, a także zasoby obejmujące priorytet - pomoc techniczną.
Kwoty środków przeznacznane na siódmy priorytet – równość sznas, są systematycznie zmniejszane. Najważniejszym priorytetem pozostaje bowiem zdobycie przez jak największą liczbę Portugalczyków i Portugalek podstawowych kwalifikacji, utrzymanie procesu ich nauki do końca okresu obowiązku kształcenia oraz dłużej. To zaowocowało m.in. liczbą 7000 otwartych przewodów doktorskich w całej Portugalii (dane z 2010 roku), co daje kilkudziesięciuprocentowy przyrost w porównaniu z wynikiem tych samych badań sprzed kilku lat.
Mimo okrojonego dofinansowania siódmego priorytetu, przy współpracy Komisji ds. Równosci Płci i Obywatelstwa powstają w Portugalii następujące projekty i badania: Płeć, przedsiębiorczość i kwalifikacje w Portugalii: trendy, konteksty i indywidualne doświadczenia; Zaangażowanie rodziców w rodzinę i dynamika rozwoju dziecka, Płeć i prawa rodziny - nierówności i przemoc wobec kobiet w czasie transformacji prawa rodzinnego; Kobiety w Nauce, Inżynierii i Technologii; Płeć i praca: proces umieszczania kobiet w tradycyjnie męskich zawodach; Nierówność płci, upokorzenie: poczucie niesprawiedliwości w szkołach; Strategie korporacji transnarodowych w stosunku do kobiet; Płeć, migracja i służba domowa: niewidzialna armii pracowników w Portugalii; Matki i ojcowie. Nierówności płci i ról rodzicielskich; Miłość, strach i przemoc: ścieżki życia a przemoc, Stalking w Portugalii: Rozpowszechnienie, wpływ i interwencja; Kobiety na posterunkach policji: Zbrodnie i przemoc płciowa. Pełny wykaz i opis projektów znajduje się na stronie Komisji ds. Równosci Płci i Obywatelstwa. Prócz tego, rocznie poprzez finansowanie w ramach EFS 1900 osób otrzymuje wsparcie specjalistyczne w postaci szkoleń genderowych dla kobiet i mężczyzn, dla władz, policji, straży oraz dla pracowników i pracowniczek szkół. Wymagaja tego powolne zmiany świadomościowe wśród Portugalczyków i Portugalek (po 25 latach członkowstwa w UE nadal prawie 20 procent kobiet uważa, że nie jest dyskryminowanych).
Długotrwała działalność trzeciego sektora w Portugalii zaowocowała wprowadzeniem zmian systemowych dotyczących ról kobiecych i męskich w społeczeństwie. Projekty prowadzone przy wsparciu z Europejskiego Funduszu Społecznego (nadzorowane przez Instytucję Zarządzajacą EFS i Ministerstwo Pracy i Polityki Społecznej w Portugalii) objęły przede wszystkim kwestie związane z tzw.: Planami dla równości - kwestie związane z życiem rodzinnym, z godzinami pracy i wynagrodzeniami kobiet i mężczyzn.
Działania projektowe dofinansowane przez UE w ramach EFS skutokowały nowelizacją prawa krajowego. W 2009 rok w portugalskim kodeksie pracy zachodzi zmiana obejmująca zniesienie osobnych praw matki i ojca. Po zmianie mówi się o wspólnych obowiązkach rodziców. Miało to rozbić stereotyp wychowawczy. Od tego czasu ojciec musi spędzić z dzieckiem 10 pierwszych dni po jego narodzinach, co oznacza wspólną opiekę obojga rodziców. Karze grzywny, w przypadku niedopełnienia tego obowiązku, podlega pracodawca a nie pracownik/ojciec. Im więcej osób zatrudnia dana firma, tym większa kara dla pracodawcy za złamanie tego prawa i nieudzielenie „urlopu” na wskazne dziesięć dni.
Dalej kobieta zostaje na urlopie macierzyńskim 6 tygodni po porodzie, później może przejść do opcji wychowawczej (5 miesięcy). W tym czasie może zostać sama z dzieckiem lub dzielić opiekę z ojcem dziecka (mogą być rozwiedzieni, mieszkać osobno). Jednak w piątym miesiącu dostaje już tylko 80% wynagrodzenia. Ostani okres opieki rodzice mogą jednak przedłużyć o dodatkowy miesiąc, kiedy to dzieckiem opiekuje się ojciec, a do pracy wraca matka. Odkąd zmieniono ustawodzwstwo, na wspólne wychowanie decyduje się 16% ojców i matek.
Dodatkowo mogą oni opiekować się dzieckiem przez kolejne 6 miesięcy, wówczas państwo płaci im 25% brutto wynagrodzenia. Każdy, kto ma dziecko poniżej 12 roku życia, może także wybrać opcję pracy na pół etatu.
Ojciec ma też prawo do trzech dni wolnych w okresie ciąży swojej partnerki, by towarzyszyć jej, np. podczas wizyty u lekarza. Aktywni zawodowo dziadkowie także mają prawo do dni wolnych na opiekę nad wnukami.
Dodatkowym rozwiązaniem promującym i wprowadzajacym równość kobiet i mężczyzn na rynku pracy było wprowadzenie nagrody dla firm wdrążających zasady równouprawnienia. Wyróżnienie przyznawane jest przez komisję ministerialną. Nagroda nie jest finansowa, tylko prestiżowa. Firmy odznaczone nagrodą stają się wzorem i zachęcają inne firmy do wdrażania wskazanych praktyk. Nagrodę ustanowiono w 2000 roku. Od tego czasu zostało zrealizowanych 9 edycji, w których wzięło udział 210 instytucji. Nagrodzonych zostało 49 z nich. Sam udział w konkursie obejmuje wnikliwą obserwacje i wywiad w firmie. Jej monitoring trwa około trzech miesięcy.
W portugalskich firmach promujących dobre praktyki funkcjonują także banki godzin – czas jest elastyczny, pracownicy i prcownice mogą robić przerwy lub zostawać po godzinach. W dużych firmach organizuje się także pralnie dla pracowników – raz w tygodniu wyręcza się pracowników np. w płaceniu rachunków (firma wykonuje przelewy lub z dokumentami pracowników odzwiedza odpowiednie instytucje). To pozwala na spędzanie czasu po pracy z rodzinami, a nie na wykonywaniu dodatkowych obowiązaków obejmujących prowadzenie gospodarstwa domowego. Przy firmach i instytucjach tworzy się także żłobki i przedszkola dla dzieci pracowników. Tak pojęte działania spełniają założenia zarządzania równościowego, którego wprowadzenie było i jest celem działań portugalskich NGO’sów.
Maciej Duda ekspert ds. równości szans, stały współpracownik redakcji „Funduszy Europejskich”. Od 2008 współpracuje z organizacjami pozarządowymi oraz instytucjami prowadzącymi projekty dofinansowane przez UE w ramach EFS. Prowadzi szkolenia z zakresu zasady równości szans kobiet i mężczyzn, gender mainstreamingu, równości szans w projektach PO KL oraz warsztaty z zarządzania różnorodnością.
Więcej na temat szkoleń z zakresu gender, gender mainstreaming oraz równości szans w projektach POKL na stronach www.fundusze-europejskie.pl/szkolenia/
3 maja 2011 r. rząd Portugalii osiągnął porozumienie z Komisją Europejską. Europejski Bank Centralny przekazał Portugalii około 111 miliardów dolarów, gwarantując 3-letni pakiet pomocowy, który będzie wymagał od Portugalii wdrożenia zaawansowanych rozwiązań, w tym prywatyzacji przedsiębiorstw państwowych i działań w ramach reformy rynku pracy i sektora sprawiedliwości. Pakiet pomocowy został zatwierdzony przez UE, członków strefy euro i ministrów finansów w połowie maja br.
Politykę gender mainstreamingu jako narzędzie Komisji Europejskiej datować możemy z kolei od pierwszej połowy lat 90. XX w., co daje nam okres około piętnastu lat działań równościowych na terenie Portugali. To czyni ją interesującą dla polskich obserwatorów, którzy z wymogami genderowymi mierzą się od niedawna. Wcześniej działania równościowe owocowały prowadzeniem projektów skierowanych stricte do kobiet (lata osiemdziesiąte ubiegłego wieku, kiedy to Portugalia przystępowała do struktury UE). Mimo tego, w obecnym okresie programowania nadal pozostało bardzo wiele do zrobienia na polu równości szans kobiet i mężczyzn w Portugalii.
W obecnym okresie programowania działania wspierane przez EFS w Portugalii prowadzone są w ramach następujących priorytetów: poprawa zdolności adaptacyjnych pracowników, przedsiębiorstw i przedsiębiorców w celu pozytywnego zarządzania zmianami gospodarczymi; poprawa dostępu do zatrudnienia oraz trwała integracja na rynku pracy osób poszukujących pracy i zawodowo nieaktywnych; zapobieganie bezrobociu, zwłaszcza trwałemu oraz bezrobociu wśród młodzieży; zachęcanie do aktywności w starszym wieku i dłuższej aktywności zawodowej; wzmacnianie integracji społecznej osób w niekorzystnej sytuacji oraz zwalczanie wszelkich form dyskryminacji w zatrudnieniu; wzmacnianie kapitału ludzkiego, wspieranie w szczególności reformy systemu kształcenia i szkolenia, jak również dziedzin badań i innowacji; wzmacnianie zdolności instytucjonalnej i skuteczności administracji publicznej oraz służb publicznych na poziomie krajowym, regionalnym i lokalnym w celu przeprowadzenia reform, lepszych uregulowań prawnych i dobrego zarządzania, szczególnie w dziedzinie gospodarki, zatrudnienia, edukacji, spraw społecznych, środowiska i sądownictwa.
W ramach EFS 2007-2013 w Portugalii istnieją cztery programy operacyjne PO Potencjał Ludzki (POPH), PO dla Autonomicznego Regionu Azorów (PROEMPREGO), PO na rzecz rozbudowy potencjału ludzkiego i spójności społecznej w Regionie Autonomicznym Madery (RUMOS) oraz PO Pomoc techniczna EFS (EFS POAT).
Główny program, którego środki przeznaczone są na projekty genderowe to PO Potencjał Ludzki (http://www.poph.qren.pt). Priorytetem POPH jest przede wszystkim pomoc w przezwyciężaniu niedoborów umiejętności Portugalczyków. Porzucanie nauki jest największym problemem, z jakim zmagają się mieszkańcy Portugalii. Program wspiera promocję wiedzy i innowacyjności na rzecz transformacji modelu produkcji. Na celu ma także stymulowanie tworzenia i jakości pracy, wsparcie przedsiębiorców i wejścia młodych ludzi do życia zawodowego, a jednocześnie przyczynia się do promowania równych szans, zarówno w aspekcie równości płci, jak i walki z wykluczeniem społecznym.
Priorytety te realizowane są poprzez rozproszone rodzaje interwencji, 10 osi. Wspomniane 10 osi obejmuje priorytety takie jak: kwalifikacje podstawowe, adaptacja i uczenie się przez całe życie, rozwój zarządzania i profesjonalizmu, szkolenia specjalistyczne/zaawansowane, wsparcie dla przedsiębiorczości i pracy zawodowej, obywatelstwo, integracja i rozwój społeczny, równość płci oraz środki przeznaczone dla regionów Algarve i Lizbona, a także zasoby obejmujące priorytet - pomoc techniczną.
Kwoty środków przeznacznane na siódmy priorytet – równość sznas, są systematycznie zmniejszane. Najważniejszym priorytetem pozostaje bowiem zdobycie przez jak największą liczbę Portugalczyków i Portugalek podstawowych kwalifikacji, utrzymanie procesu ich nauki do końca okresu obowiązku kształcenia oraz dłużej. To zaowocowało m.in. liczbą 7000 otwartych przewodów doktorskich w całej Portugalii (dane z 2010 roku), co daje kilkudziesięciuprocentowy przyrost w porównaniu z wynikiem tych samych badań sprzed kilku lat.
Mimo okrojonego dofinansowania siódmego priorytetu, przy współpracy Komisji ds. Równosci Płci i Obywatelstwa powstają w Portugalii następujące projekty i badania: Płeć, przedsiębiorczość i kwalifikacje w Portugalii: trendy, konteksty i indywidualne doświadczenia; Zaangażowanie rodziców w rodzinę i dynamika rozwoju dziecka, Płeć i prawa rodziny - nierówności i przemoc wobec kobiet w czasie transformacji prawa rodzinnego; Kobiety w Nauce, Inżynierii i Technologii; Płeć i praca: proces umieszczania kobiet w tradycyjnie męskich zawodach; Nierówność płci, upokorzenie: poczucie niesprawiedliwości w szkołach; Strategie korporacji transnarodowych w stosunku do kobiet; Płeć, migracja i służba domowa: niewidzialna armii pracowników w Portugalii; Matki i ojcowie. Nierówności płci i ról rodzicielskich; Miłość, strach i przemoc: ścieżki życia a przemoc, Stalking w Portugalii: Rozpowszechnienie, wpływ i interwencja; Kobiety na posterunkach policji: Zbrodnie i przemoc płciowa. Pełny wykaz i opis projektów znajduje się na stronie Komisji ds. Równosci Płci i Obywatelstwa. Prócz tego, rocznie poprzez finansowanie w ramach EFS 1900 osób otrzymuje wsparcie specjalistyczne w postaci szkoleń genderowych dla kobiet i mężczyzn, dla władz, policji, straży oraz dla pracowników i pracowniczek szkół. Wymagaja tego powolne zmiany świadomościowe wśród Portugalczyków i Portugalek (po 25 latach członkowstwa w UE nadal prawie 20 procent kobiet uważa, że nie jest dyskryminowanych).
Długotrwała działalność trzeciego sektora w Portugalii zaowocowała wprowadzeniem zmian systemowych dotyczących ról kobiecych i męskich w społeczeństwie. Projekty prowadzone przy wsparciu z Europejskiego Funduszu Społecznego (nadzorowane przez Instytucję Zarządzajacą EFS i Ministerstwo Pracy i Polityki Społecznej w Portugalii) objęły przede wszystkim kwestie związane z tzw.: Planami dla równości - kwestie związane z życiem rodzinnym, z godzinami pracy i wynagrodzeniami kobiet i mężczyzn.
Działania projektowe dofinansowane przez UE w ramach EFS skutokowały nowelizacją prawa krajowego. W 2009 rok w portugalskim kodeksie pracy zachodzi zmiana obejmująca zniesienie osobnych praw matki i ojca. Po zmianie mówi się o wspólnych obowiązkach rodziców. Miało to rozbić stereotyp wychowawczy. Od tego czasu ojciec musi spędzić z dzieckiem 10 pierwszych dni po jego narodzinach, co oznacza wspólną opiekę obojga rodziców. Karze grzywny, w przypadku niedopełnienia tego obowiązku, podlega pracodawca a nie pracownik/ojciec. Im więcej osób zatrudnia dana firma, tym większa kara dla pracodawcy za złamanie tego prawa i nieudzielenie „urlopu” na wskazne dziesięć dni.
Dalej kobieta zostaje na urlopie macierzyńskim 6 tygodni po porodzie, później może przejść do opcji wychowawczej (5 miesięcy). W tym czasie może zostać sama z dzieckiem lub dzielić opiekę z ojcem dziecka (mogą być rozwiedzieni, mieszkać osobno). Jednak w piątym miesiącu dostaje już tylko 80% wynagrodzenia. Ostani okres opieki rodzice mogą jednak przedłużyć o dodatkowy miesiąc, kiedy to dzieckiem opiekuje się ojciec, a do pracy wraca matka. Odkąd zmieniono ustawodzwstwo, na wspólne wychowanie decyduje się 16% ojców i matek.
Dodatkowo mogą oni opiekować się dzieckiem przez kolejne 6 miesięcy, wówczas państwo płaci im 25% brutto wynagrodzenia. Każdy, kto ma dziecko poniżej 12 roku życia, może także wybrać opcję pracy na pół etatu.
Ojciec ma też prawo do trzech dni wolnych w okresie ciąży swojej partnerki, by towarzyszyć jej, np. podczas wizyty u lekarza. Aktywni zawodowo dziadkowie także mają prawo do dni wolnych na opiekę nad wnukami.
Dodatkowym rozwiązaniem promującym i wprowadzajacym równość kobiet i mężczyzn na rynku pracy było wprowadzenie nagrody dla firm wdrążających zasady równouprawnienia. Wyróżnienie przyznawane jest przez komisję ministerialną. Nagroda nie jest finansowa, tylko prestiżowa. Firmy odznaczone nagrodą stają się wzorem i zachęcają inne firmy do wdrażania wskazanych praktyk. Nagrodę ustanowiono w 2000 roku. Od tego czasu zostało zrealizowanych 9 edycji, w których wzięło udział 210 instytucji. Nagrodzonych zostało 49 z nich. Sam udział w konkursie obejmuje wnikliwą obserwacje i wywiad w firmie. Jej monitoring trwa około trzech miesięcy.
W portugalskich firmach promujących dobre praktyki funkcjonują także banki godzin – czas jest elastyczny, pracownicy i prcownice mogą robić przerwy lub zostawać po godzinach. W dużych firmach organizuje się także pralnie dla pracowników – raz w tygodniu wyręcza się pracowników np. w płaceniu rachunków (firma wykonuje przelewy lub z dokumentami pracowników odzwiedza odpowiednie instytucje). To pozwala na spędzanie czasu po pracy z rodzinami, a nie na wykonywaniu dodatkowych obowiązaków obejmujących prowadzenie gospodarstwa domowego. Przy firmach i instytucjach tworzy się także żłobki i przedszkola dla dzieci pracowników. Tak pojęte działania spełniają założenia zarządzania równościowego, którego wprowadzenie było i jest celem działań portugalskich NGO’sów.
Maciej Duda ekspert ds. równości szans, stały współpracownik redakcji „Funduszy Europejskich”. Od 2008 współpracuje z organizacjami pozarządowymi oraz instytucjami prowadzącymi projekty dofinansowane przez UE w ramach EFS. Prowadzi szkolenia z zakresu zasady równości szans kobiet i mężczyzn, gender mainstreamingu, równości szans w projektach PO KL oraz warsztaty z zarządzania różnorodnością.
Więcej na temat szkoleń z zakresu gender, gender mainstreaming oraz równości szans w projektach POKL na stronach www.fundusze-europejskie.pl/szkolenia/
bezpłatne szkolenia
dofinansowanie unijne
dotacje
dotacje dla firm
dotacje dla uczelni
dotacje na budowę dróg
dotacje na drogi
dotacje unijne
fundusze europejskie
fundusze unijne
innowacyjna gospodarka
małopolski regionalny program operacyjny
parp
program operacyjny infrastruktura i środowisko
program operacyjny innowacyjna gospodarka
program operacyjny kapitał ludzki
program rozwoju obszarów wiejskich
regionalny program operacyjny
rpo
unijne dofinansowanie
 |
 |
 |
 |
 |
