Osoby niepełnosprawne ze względu na swoją trudną sytuację na rynku pracy są jedną z priorytetowych grup objętych wsparciem Europejskiego Funduszu Społecznego. W Polsce  niepełnosprawni mogą korzystać z większości działań dostępnych w Programie Operacyjnym Kapitał Ludzki. Pomimo coraz większej liczby projektów z PO KL, które wspomagają grupy wykluczone społecznie –  to udział osób niepełnosprawne w tych projektach wciąż jest zbyt niski.

- Do tej pory ze środków EFS skorzystało około 93 tys. osób niepełnosprawnych. Niestety to tylko 3 procent wszystkich osób biorących udział w projektach – mówi Elżbieta Bieńkowska, minister rozwoju regionalnego. Istnieją zróżnicowania regionalne w zakresie liczby osób niepełnosprawnych, które brały udział w projektach. Największy odsetek osób niepełnosprawnych uzyskało wsparcie w województwach: wielkopolskim (5,43 proc.), łódzkim (5,43 proc.) i lubelskim (4,73 proc.), a najmniejszy w warmińsko-mazurskim (2,55 proc.) i kujawsko-pomorskim (2,77 proc.).

Informacja nie docierała?

Przedstawiciele Ministerstwa Rozwoju Regionalnego uważają, że taka sytuacja wynikła z powodu nieodpowiedniej informacji. - Mamy odczucie, że w pierwszej połowie okresu wydatkowania funduszy europejskich informacja o możliwości skorzystania z EFS nie docierała w pełni. Dlatego chcemy, żeby do 2015 roku osoby niepełnosprawne w szerszym stopniu mogły korzystać ze wsparcia unijnego. Od tego roku przewidujemy większe preferencje, np. na rozpoczęcie działalności gospodarczej, szkolenie, subsydiowanie zatrudnienia – informuje Paweł Chorąży, dyrektor departamentu zarządzania EFS w Ministerstwie Rozwoju Regionalnego.

Oczywiście zwiększenie liczby projektów skierowanych do tej grupy nie jest możliwe bez wprowadzenia pewnych zmian w dokumentach konkursowych programu Kapitał Ludzki. Na przykład poprzez  kryterium premiujące: udział osób niepełnosprawnych w projektach, dostosowanie projektu do potrzeb tej grupy i kompleksowe wsparcie. Jedną z głównych przesłanek, która powodowała, że osoby niepełnosprawne nie uczestniczyły w projektach aktywizacji na rynku pracy – były obawy dotyczące utraty nabytych świadczeń socjalnych.

Nie stracą renty

- Dlatego zmienione zostały również zapisy Szczegółowego Opisu Priorytetów umożliwiając korzystanie ze wsparcia osób niepełnosprawnych - w działaniach konkursowych Priorytetu VI i VII  programu Kapitał Ludzki - niezależnie od faktu pobierania świadczeń rentowych. Umożliwiono także rekrutację do projektów osób niepełnosprawnych bez orzeczeń o niepełnosprawności lub stopniu niepełnosprawności. Rozważamy również wprowadzenie odrębnego działania w Programie Kapitał Ludzki adresowanego dla osób niepełnosprawnych – mówi Paweł Chorąży.

Natomiast wielu realizatorów uważa, że ich projekty są odrzucane z powodu wyższych kosztów. Przecież projekty skierowane do osób niepełnosprawnych na ogół są droższe, gdyż  w budżecie przedsięwzięcia trzeba przeznaczyć kwoty na zatrudnienie tłumacza języka migowego, czy asystenta dla osoby na wózku. Czy to nie jest tak, że projekt który wykazuje większe koszty jest eliminowany na zasadzie  niekonkurencyjności w stosunku do innych?

- Liczymy się z tym, że projekty dla osób niepełnosprawnych są droższe i dłużej trwają. Dlatego rozmawiając z instytucjami w regionach i ministerstwami zwracamy uwagę na ten element. Wszyscy wiemy, że zintegrowanie osoby niepełnosprawnej z rynkiem pracy trwa dłużej. Ponadto jest bardziej skomplikowane jeśli chodzi o zlikwidowanie bariery zdrowotnej (kwestia rehabilitacji) i przełamywaniem barier społecznych. Prawdopodobnie zdarzają się sytuacje, że wnioski są odrzucane ze względu na koszty. Na pewno nie jest to zgodne z wytycznymi MRR, które wskazują na konieczność zagwarantowania tego wsparcia towarzyszącego. W związku z tym nie wykluczamy wprowadzenie odrębnego działania w Programie Kapitał Ludzki adresowanego do osób niepełnosprawnych – dodaje Paweł Chorąży.

Dotacje dla osób niepełnosprawnych

Osoby niepełnosprawne mogą ubiegać się o środki z Europejskiego Funduszu Społecznego na równych prawach co inni beneficjenci. Działania wspierające są przewidziane w Programie Operacyjnym Kapitał Ludzki i realizowane w sposób horyzontalny w ramach komponentu centralnego i regionalnego. W Priorytecie I można realizować ogólnokrajowe i ponadregionalne programy aktywizacji zawodowej i integracji społecznej skierowane do osób niepełnosprawnych i ich rodzin (ze szczególnym uwzględnieniem wykorzystania nowoczesnych technologii oraz projektów promujących elastyczne i innowacyjne formy zatrudnia).

Pomoc dotyczy: wsparcia psychologicznego, doradztwa zawodowego, szkoleń i podnoszenia kwalifikacji w formach szkolnych, praktyk i staży zawodowych, poradnictwa prawnego. Podmiotem, który realizuje takie projekty jest Państwowy Fundusz Osób Niepełnosprawnych w ramach poddziałania 1.3.6 – projekty systemowe. Obecnie osoby niepełnosprawne mogą uczestniczyć w trzech projektach systemowych: „Wsparcie osób niewidomych na rynku pracy II”, „Wsparcie osób głuchoniewidomych na rynku pracy II – Weź sprawy w swoje ręce” oraz „Wsparcie osób niepełnosprawnych ruchowo na rynku pracy II”.

Również w Priorytecie III Poprawa jakości kształcenia jest realizowany projekt przez Ministerstwo Edukacji Narodowej pod tytułem „Podniesienie efektywności kształcenia uczniów ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi”. Projekt ma  poprawić jakości systemu kształcenia i wychowania uczniów ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi poprzez w tym z dziećmi niepełnosprawnymi.

Natomiast uczelnie wyższe w ramach Priorytetu IV ,,Szkolnictwo wyższe i nauka’’ mogą realizować projekty skierowanych bezpośrednio do studentów niepełnosprawnych umożliwiając im korzystanie z pełnej oferty edukacyjnej. Jednak najczęściej osoby niepełnosprawne uczestniczą w projektach realizowanych w regionach ze względu na specyfikę oferowanego w nich wsparcia.

Priorytet VI ,,Rynek pracy otwarty dla wszystkich’’ jest adresowany do osób pozostających bez zatrudnienia, w tym osób zarejestrowanych w powiatowych urzędach pracy jako bezrobotne lub poszukujące pracy - jest ścisłe powiązany z aktywizacją zawodową. W tym priorytecie dużą popularnością cieszy się Działania 6.2 ,,Wsparcie oraz promocja przedsiębiorczości i samozatrudnienia’’. W Priorytecie VII ,,Promocja integracji społecznej’’ osoby niepełnosprawne uczestniczą w projektach realizowanych w ramach poddziałania 7.2.1 ,,Aktywizacja zawodowa i społeczna osób zagrożonych wykluczeniem społecznym’’. W tym poddziałaniu przewidziano wsparcie ze względu na niepełnosprawność lub długotrwała chorobę.

Najczęściej stosowane formy wsparcia realizowane w ramach priorytetów regionalnych to: warsztaty, szkolenia, kursy, wsparcie psychologiczno-doradcze, realizacja programów aktywizacji zawodowej, pośrednictwo pracy, staże zawodowe, subsydiowanie zatrudnienia, wspieranie wolontariatu, upowszechnianie i promocja alternatywnych i elastycznych form zatrudnienia oraz metod organizacji pracy (w tym m.in. telepraca, praca w niepełnym wymiarze czasu pracy, praca rotacyjna), organizacja kampanii promocyjnych i akcji informacyjnych mających na celu zachęcenie pracodawców do zatrudnienia osób z grup znajdujących się w szczególnej sytuacji na rynku pracy, wsparcia finansowe w postaci jednorazowej dotacji na rozwój przedsiębiorczości – do wysokości 40 tys. zł na osobę (lub do 20 tys. zl na osobę w przypadku spółdzielni lub spółdzielni socjalnej), wsparcia pomostowe, obejmujące wsparcie finansowe (wypłacane miesięcznie w kwocie do wysokości minimalnego wynagrodzenia obowiązującego na dzień wypłacenia dotacji) oraz wsparcie doradcze i szkoleniowe. Wsparcie pomostowe udzielane jest w okresie do 6, a w uzasadnionych przypadkach do 12 miesięcy.

Wojciech Wojnowski
Dziennikarz w biuletynie ,,Innowacje bez granic’’ poświęconym programowi Kapitał Ludzki. Specjalista ds. funduszy europejskich